واپسین نفس‏های درختان قره‏آغاج (نارون) تبریز

بزرگنمایی تصویر

بر اساس آمار، هم اکنون حدود یک میلیون اصله درخت در سطح شهر تبریز وجود دارد و طبق استانداردها باید برای هر شهروندی شش اصله درخت وجود داشته باشد، که اگر این موضوع تحقق یابد تعداد درختان تبریز بایستی به ۱۲ میلیون اصله درخت برسد تا در اکسیژن‏دهی و زیباسازی فضای شهر نقش موثری داشته باشد. به عبارت دیگر در حال حاضر، کمبود شدیدی در تعداد درختان مورد نیاز شهر تبریز وجود دارد.

درخت قره آغاج (نارون؛ Ulmus Ulmaceae)  یکی از آشناترین و اصلی‏ترین درختان زینتی شهر تبریز به شمار می‏آید. درختى است با ابهت، با چترى گرد و سبز که زیبایى و طراوت خاصى به شهرمان بخشیده است. این درخت معمولاً به مقاوم بودن در برابر خشکی و سرما شهرت دارد و در نتیجه‏ی سازگاری زیاد با شرایط اقلیمی، درختان قره‏آغاج بسیاری در سطح پارک‏ها و فضای سبز شهر تبریز کاشته شده‏اند. همچنین، کاشت چندصد اصله نهال قره‏آغاج در شهرک خاوران تبریز از ابتدای سال ۹۹ توسط تلاشگران فضای سبز در حال اجرا است.

با اینحال در این میان، سوالی ذهن اکثر شهروندان را درگیر خود نموده است که آیا یک درخت پس از کاشت، نیاز به رسیدگی ندارد…؟؟؟ حتی با نگاهی بسیار کوتاه به وضعیت درختان قره‏آغاج جلوی منازل، کوچه‏‏ها و خیابانهای سطح شهر تبریز می‏توان به جوابی صریح دست یافت….

مهمترین آفت درخت قره‏آغاج، “سوسک برگخوار درخت نارون” است و همه ساله خسارت زیادی  به فضای سبز وارد می کند. طول حشره بالغ آن ۷-۵ میلی متر و به رنگ زرد مایل به قهوه‏ای با لبه بیرونی سیاه رنگ است. تخم‏های این حشره مخروطی و زرد نارنجی است و دسته دسته در چند ردیف ۱۰ تا ۳۵ عددی قرار می‏گیرند. این آفت در مرحله لاروی از پارانشیم کلروفیلی زیرین برگ‏ها تغذیه کرده و سبب ایجاد منظره شفاف تورمانندی روی برگ‏های درخت قره‏آغاج می‏شود که اصطلاحا (Skeletonize) گفته می‏شود. عموما، مبارزه و سمپاشی علیه سوسک برگخوار نارون بدلیل داشتن ۲ نسل، بایستی دو بار در سال (اواسط اردیبهشت تا شهریور بسته به زمان ظهور لاروها) انجام گیرد. در صورت عدم رسیدگی و سم‏پاشی مناسب، “سوسک برگخوار درخت نارون” به تدریج در سال‏های بعد باعث ضعف درخت و حمله سایر آفات و آلودگی‏های ثانویه قارچی (مثل بیماری هلندی نارون) و خشکیدگی و مرگ درخت قره‏آغاج خواهد شد.

این حشره، زمستان را به صورت سوسک کامل در شکاف تنه درختان و شکاف‏های زمین و لابلای خار و خاشاک اطراف درختان آلوده می‏گذراند. در بهار با گرم شدن هوا و زمانی که درجه  متوسط حرارت روزانه به ۱۷ درجه سانتی‏گراد می‏رسد، این حشره از پناهگاه زمستانی خود خارج شده و به تغذیه از برگ‏های جوان می‏پردازد و پس از چند روز آماده جفت‏گیری می‏شود و به طور معمول در نیمه دوم اردیبهشت ماه هر سال شروع به تخم‏ریزی می‏کند. تعداد تخم‏های حشره ماده ۴۰۰  تا ۷۰۰ عدد است ولی در شرایط مساعد، این تعداد به ۱۱۰۰ عدد نیز می‏رسد. دوره رشد جنینی این حشره حدود یک هفته است و لاروها پس از طی پنج سن لاروی (به مدت ۲۰ تا ۲۲ روز)، در شکاف پوستک‏ها و زیر پوست و یا در محل اتصال شاخه‏ها به تنه درخت، تبدیل به شفیره می‏گردند. دوره شفیره آنها ۵ تا ۶ روز طول می‏کشد و ظهور حشرات کامل نسل دوم در دهه آخر خرداد ماه مشاهده می‏شود و مجدداً از اوایل تیرماه، تغذیه و تخمگذاری را آغاز می‏کنند. حشرات این نسل تا اوایل شهریورماه دوام می‏آورند و بارور می‏شوند و حشرات کامل خود را به پناهگاه‏هایشان رسانده و تا سال بعد باقی می‏مانند و بدین ترتیب این حشره، در هر سال دارای دو نسل است.

از آنجا که تخمگذاری این آفت در سطح بسیار بالا صورت می‏گیرد و خسارت آنها قابل ملاحظه است، ناگزیر به مبارزه شیمیایی با این آفت هستیم. زمانیکه حشرات ماده شروع به تخمگذاری می‏کنند، زمان مناسب برای مبارزه با این آفت است، در غیر اینصورت و با از دست دادن موقع مناسب، این مبارزه نتایج خوبی را دربر نخواهد داشت.

در چند سال اخیر، شاهد عدم توجه شدید و فقدان سم پاشی مناسب آفت درختان قره آغاج در شهر تبریز هستیم. آفاتی که همه می‏توانند نتایج آنرا در اکثر درختان قره‏آغاج در حال مرگ سطح شهر تبریز مشاهده کنند. با در نظر گرفتن فقر فضای سبز در سطح شهر تبریز، شرایط نسبتا سخت اقلیمی، کمبود آب، و همچنین صرف زمان طولانی و هزینه‏های زیاد تهیه و پرورش فضای سبز مناسب، آیا موقع آن نرسیده است که به نگهداری مناسب درختان قره‏آغاج هم توجهی شود؟؟؟ آیا پس از مدتها میتوان شاهد همت سازمان پارک‏ها و فضای سبز شهرداری‏ها در جهت سمپاشی مناسب و زنده نگه داشتن درختان بود!؟؟؟ آیا صدای واپسین درخواست‏های کمک درختان قره آغاج شنیده خواهد شد!؟؟؟ آیا شهر تبریز که زمانی باغ‏ شهر ایران بود، خواهد توانست هویت خود را بازپس گرفته و بار دیگر سبز شود و سبز هم بماند!؟؟؟