در تراز خبرنگاران و روزنامه‌نگاران حرفه‌ای

بزرگنمایی تصویر

در تراز خبرنگاران و روزنامه‌نگاران حرفه‌ای

– موسی کاظم‌زاده: ۱۷ مرداد، روز خبرنگار بهترین فرصت برای ارج نهادن ارزش کار خبرنگاران است و به عبارت دیگر این روز بهانه خوبی برای پاسداشت و صلابت اهل قلم و رسانه همچون شهید محمود صارمی، خبرنگار خبرگزاری ایرنا در سال ۱۳۷۷ که تنها سلاحش هم قلم و ایمانش بود. از این حیث، کسی که قلم به دست می‏‌گیرد، باید تقوا، صداقت، عفاف و انصاف نسبت به دیگران را سرلوحه فعالیت‌های خویش قرار دهد. گاه بر اثر رعایت نکردن عواملی چون صداقت نداشتن در فرآیند انتشار خبر، تناقض‌‏گویی، مبالغه و اغراق در فرآیند انتشار خبر، تحریف خبر، سانسور خبر، موثق نبودن خبر، عینی و واقعی نبودن خبر، بی‌‌طرف نبودن در انتشار اخبار و جذابیت نداشتن در خبررسانی، مردم نمی‌‏توانند به خبر رسانه‌‏ها اعتماد کنند. به سخن دیگر، در نوشتن و انتقادها باید عدالت را رعایت کرد، این همان دستور قرآن است. « فَبَشِّر عِبادِ الَّذِینَ یَستَمِعُونَ القَولَ فَیَتَّبِعُونَ اَحسَنَه». پس مژده به بندگان من، کسانی که سخن‌ها را می‌شنوند و سپس نیکوترین آن را انتخاب می‌کنند. به بیان روشن‌تر، در دنیای مدرن و پسامدرن که عصر رسانه نیز نامیده می‌شود، خبرنگاران و روزنامه‌نگاران حرفه‌ای از مهره‌های اساسی تولید و توزیع مطلوب اطلاعات در جهان به شمار می‌روند. یک روزنامه‌نگار و خبرنگار حرفه‌ای در تولید و انتشار خبر، هیچ‌گاه “صحت و درستی” خبر را فدای “سرعت انتشار” آن نمی‌کند. به عبارت دیگر، نگاه موشکافانه و دقیق، بی‌طرفی در انعکاس رخدادها، داشتن شم خبری، حوصله زیاد، مطالعه‌ مستمر در زمینه‌های مختلف و پشتوانه‌ علمی غنی، تلاش برای کسب تخصص در یک یا چند رشته، ذوق و استعداد، سرعت عمل بالا، روابط عمومی‌قوی، انعکاس سریع و صحیح واقعیات،کشف حقایق، داشتن حس مسوولیت اجتماعی، درک موقیعت و بقای رسانه‌ای خویش و روحیه‌ جسارت هوشمندانه و خطرپذیری، از دیگر ویژگی‌های مهم یک خبرنگار و روزنامه‌نگار حرفه‌ای است. با وجود آنچه گفته شد، پیش از آنکه فردی حرفه خبرنگاری و روزنامه‌نگاری را انتخاب کند، لازم است ویژگی‌های حرفه خبرنگاری و روزنامه‌نگاری را بشناسد تا از روی آگاهی به آن  روی آورد. اصول اخلاقی حرفه روزنامه‌نگاری مقرر می‌دارد که روزنامه‌نگاران در هر مرحله و مقامی که باشند، باید به خبر و مصلحت جامعه ایمان کامل داشته باشند،کوشش برای تامین منافع شخصی و کوشش برای پیش بردن مقاصد خصوصی که با مصلحت جامعه سازگار نباشد، خلاف اصول و آئین اخلاقی روزنامه‌نگاری است. هر مطلب خلاف واقع و مخدوشی که هر روزنامه، خبرگزاری و … منتشر می‌کند، باید آن روزنامه و خبرگزاری در اولین فرصت اشتباه خود را اصلاح کند، شایعات و اخبار تائید نشده از جمله مطالب مخدوش است. به طور مسلم، داشتن تخصص و نقد از جمله ویژگی‌های مهم یک روزنامه‌نگار و خبرنگار حرفه‌ای است. با چنین نگرشی است که مسوولیت اجتماعی روزنامه‌نگاران شکل می‌گیرد، به این ترتیب می‌توان تعریفی از خبرنگار به دست‌ آورد تا روی آورندگان به جرگه خبرنگاران خود را با الگوی مورد نظر که زمینه اصلی موفقیت در این رشته است، وفق دهند.خبرنگار کسی است که با اتکاء به ذوق و استعداد شخصی، پس از گذراندن دوره آموزش تخصصی همچنین با توجه به مسوولیت اجتماعی که این حرفه بر عهده او می‌گذارد، وظیفه کسب، تهیه، جمع‌آوری و تنظیم اخبار و انتقال آنها را از طریق وسایل ارتباط جمعی از جمله مطبوعات، رادیو، تلویزیون، خبرگزاری‌ها، پایگاه‌های خبری، وبلاگ‌ها و… به مخاطبان را بر عهده دارد. در واقع می‌توان گفت که خبرنگاران موتور و قلب تحریریه‌های رادیو و تلویزیون، خبرگزاری‌ها و مطبوعات هستند و نقش اساسی در حیات سایر قسمت‌های رسانه و کارکرد صحیح بقیه اجزا دارند. بنابراین اگر خبرنگار به کار خود و اصول حرفه‌ای تسلط داشته باشد، رسانه‌های رقیب و ماهیت همچنین ظرفیت و توانمندی‌های رسانه‌ای را که در آن کار می‌کند، بشناسد و همچنین نیاز مخاطبان، سن، جنس، سطح تحصیلات، محل زندگی و سایر ویژگی‌های آنها را بداند، بدون شک از کنار سوژه‌ای ناب، درجه اول و مورد نیاز مردم و رسانه نمی‌گذرد و فرصت را به رقیبان نمی‌دهد. هر چه قدر خبرنگار حرفه‌ای‌تر باشد و قدرت شکار سریع سوژه‌های مورد نیاز مخاطبان را داشته باشد همچنین بتواند آنها را در بسته‌بندی‌های جذاب و متناسب با ماهیت رسانه‌ها و ویژگی‌های مخاطبان ارائه دهد، به همان اندازه به سردبیر کمک کرده و دست او را در بستن خبرهای رادیو و تلویزیونی و انتشار اخبار مطبوعاتی باز گذاشته است، اما اگر نتواند تولید سریع، متنوع و مورد نیاز رسانه و مخاطبان را داشته باشد، قدرت مانور سردبیر را محدود کرده است و عملا تکرار خبرهای مشخصی را در بخش‌های مختلف خبری موجب شده است. آنچه ذکر شد، خبرنگار و روزنامه‌نگار از آنجا که امانتدار جامعه در کسب، حفظ و انعکاس اطلاعات و اخبارند، باید در راه این امانتداری از هیچ چیز دریغ نورزند. راه‌حل این است که علاوه بر بهینه‌سازی ساختار موجود، هم بسیاری از خبرنگاران فعلی و خبرنگارانی را که بعدا جذب خواهند شد، آموزش داد. بسیاری از اساتید علوم ارتباطات معتقدند یک روزنامه‌نگار و خبرنگار حرفه‌ای اگر بخواهد در کارش پیشرفت کند، نیاز دارد با علوم روز در زمینه ارتباطات و ژورنالیسم آشنا باشد و موفق شدن در این زمینه مستلزم تسلط داشتن به حداقل یکی از زبان‌های غیر مادری، توجه به واقعیت‌ها، ساده‌نویسی، آموزش تخصصی، مسوولیت اجتماعی، داشتن اطلاعات وسیع، سرعت عمل بالا و ذوق و استعداد است. در یک کلام باید گفت؛ روزنامه‌نگار باید مظهر اخلاق، عدالت و بی‌طرفی باشد، روزنامه‌نگاران برای این که بتوانند به‌ عنوان چشم و گوش جامعه حقایق را بیان کرده و قضاوت را به عهده افکار عمومی بگذارند، باید اصل بی‌طرفی را رعایت کنند، از این رو برای شناخت نقاط ضعف و قوت، پیشبرد اهداف ملی و آرمان‌های خود و برای داشتن جامعه پویا و با نشاط به وجود خبرنگاران و روزنامه‌نگاران پرتلاش، متعهد و با ایمان نیاز داریم. این امر با رشد صحیح قابلیت‌های خلاق اصحاب رسانه و به ویژه توجه به اخلاق حرفه‌ای محقق می‌گردد. آنچه اختصاصا در این زمینه مورد تاکید است اینکه، بسیار واضح است که خبرنگار و رسانه در حقیقت امانتدار مردم در دستیابی به اطلاعات هستند و باید این امانت را به خوبی ادا کنند. حق مردم در جامعه اسلامی بر رسانه‌ها این است که از اخبار مفید، لازم و منطبق با مصالح جامعه برخوردار باشند. در نهایت باید یادآوری کنیم، در نگاه حرفه‌ای، خبرنگار فردی است که به نمایندگی از مردم، برای اطلاع‌رسانی سالم و بیان حقایق، عملکرد و رفتار تمام افراد جامعه، مخصوصا مسوولان و صاحب‌منصبان را زیر ذره‌بین قرار داده و به نقد و موشکافی آن می‌پردازد تا با شناخت نقاط ضعف و قوت به پیشبرد اهداف ملی و مردمی منتهی شود. انتهای پیام/ ۶۰۰۲۳/س

منبع