فیلم| شعرخوانی استاد شهریاردرباره واقعه عاشورا

بزرگنمایی تصویر

فیلم| شعرخوانی استاد شهریاردرباره واقعه عاشورا

فیلم| شعرخوانی استاد شهریاردرباره واقعه عاشورا
بیش از چهل سال از سرایش شعر معروف «حسینه یرلر آغلار، گویلر آغلار» می گذرد. شعری که پس از چهار دهه هنوز در کوچه و خیابان های شهر شنیده می شود و یاد و خاطره شاعر بزرگ ایران زمین استاد شهریار را با نام حضرت حسین بن علی علیه السلام پیوند می دهد.

مَحرّم دیر خانیم زینب عزاسی بیزی سسلیر حسینین کربلاسی یولی باغلی قالیب دشمن الینده داها زوارینین یوخ سس صداسی «بوگون کرب و بلا ویران اولوبدی حسین اؤز قانینا غلطان اولوبدی» که بیت سوم آن چنان که گفته شد از مرحوم دلریش است. اما در شعر «حسینه یرلر آغلار، گویلر آغلار» این اشاره فقط جهت ادای احترامی دوباره به دلریش است و گاه این تصور را در ذهن خواننده ایجاد می کند که شهریار در این اثر نیز از شعر دلریش استقبال کرده است و کمتر کسی است که بداند استاد شهریار در سرایش این غزل از نوحه سرایی به نام «عبدالحسین خازن» تضمین کرده است.    تاثیر سلیقه شعری مردم عام بر شعر: مصرع دوم بیت ششم شعر خازن (علم آغلار شه آغلار لشگر آغلار) با توجه به قدرت و لحن حماسیی که دارد، امروزه در ادامه شعر  شهریار خوانده می شود و عموم عزاداران آن را بیتی از ابیات استاد شهریار می پندارند، که این، نشان دهنده تاثیر انتخاب و سلیقه عامه مردم در شعر است که گاه مستقل از شاعر عمل کرده و در خدمت حس و حال شعر قرار می گیرد.   یک اثر چند وجهی با تلمیح های متعدد: نوحه ها و اشعار عاشورایی اغلب روایی هستند. به این ترتیب که ممکن است شاعر، یک اتفاق مشخص مثل خروج امام و اهلبیت علیهم السلام از مدینه، ورود به کربلا ، قضیه حر و … را در طول شعر توصیف کند. پیراهن معروف امام (ع): حسینون  کوینگی زهرا الینده چکر قیحا قیامت محشر آغلار   شهادت طفل شش ماهه امام  و آشفتگی و اختلاف در میان لشگریان یزیدی: آتاندا حرمله اوخ کربلاده گوریدون دشمن آغلار لشگر آغلار   حسرت رباب از شیری که پس از شهادت طفلش از سینه تراوید: رباب، نیسگل دوشونده سود گورنده علیِّ اصغری  یاد ایلر آغلار شهادت حضرت علی (ع): علی، شقق القمر، محراب تیلیت قان قولاق ویر، مسجد اوخشار منبر آغلار   و در خاتمه شعر، از نام یک شخصیت تاریخی، حماسی (مالک اشتر) به عنوان قافیه استفاده می شود و به این ترتیب ضرباهنگ شعر در خدمت مفهوم قرار گرفته و عنصر «عاطفه» بر «حماسه» غلبه می کند: علی دن «شهریار» سن بیر اشاره قوجاقلار قبری مالک اشتر   آغلار    پیوند عاطفه و باور مذهبی شاعر: یکی از شاخص ترین ویژگی های زبان ترکی، بار عاطفی عمیقی است که حتی در برخی اصطلاحات و مکالمات روزمره این زبان نیز نهفته  است. ویژگی که گاهی حتی می تواند شعر ترکی از آرایه هایی نظیر تشبیه، استعاره، تلمیح و … بی نیاز کند. شهریار برخی از این کلمات را در شعر فارسی خود مطرح می کند و از امتیاز یک زبان برای عمق بخشیدن به یک زبان دیگر استفاده می کند. نظیر واژه «وای» که ماخذ ترکی داشته و شاعر در نیمایی معروف «ای وای مادرم» به بهترین نحو از آن بهره گرفته است. در این غزل، این عنصر مهم با باورهای مذهبی شاعر پیوند می خورد و تاثیری دوچندان بر مخاطب می گذارد. به عنوان عبارت «کور اولموش» یک نفرین کاملا مصطلح و رایج در زبان ترکی است که امروزه نیز ممکن است در مورد اطرافیان مان به کار ببریم. از طرف دیگر آن چه معمول است این است که «لعنت» مختص سرزنش اموات خبیث و  «نفرین» مختص افراد زنده است.  اما شهریار با به کار گیری همین نفرین پیش پا افتاده برای یک شخصیت منفور تاریخی که هم اکنون وجود خارجی ندارد و  به گواهی تاریخ با روشی بسیار فجیع تر از کور شدن، توسط مختار هلاک شده است، حس بیزاری خود را از این شخصیت به صورت کاملاً محسوس و عاطفی به مخاطب القا می کند. کلمات «گوریدین»، «نیسگل» و «تیلیت قان» نیز از دیگر واژه های این شعر هستند که ویژگیی مشابه آن چه اشاره شد، دارند:   آتاندا حرمله اوخ کربلاده «گوریدون» دشمن آغلار لشگر آغلار … رباب، «نیسگل» دوشونده سود گورنده علیِّ اصغری  یاد ایلر آغلار … علی، شقق القمر، محراب «تیلیت قان» قولاق ویر، مسجد اوخشار منبر آغلار   زبان صمیمی و روان: ممکن است در سایر آثار ترکی شهریار واژه ای استفاده شود که دارای ریشه محلی بوده و دریافتن معنی آن برای تمام مخاطبان میسر نباشد اما زبان بهره گرفته شده در این شعر ساده، روان و از جنس زبان محاوره مردم انتخاب شده است. به طوری که می توان گفت واژه ای در شعر نیست که پی بردن به معنی آن دشوار باشد. انتهای پیام/۶۰۰۰۱

منبع